و براى خدا بندگى و سجده ميكنند آنان كه در آسمانها و زمين مىباشند - از جنبندگان و فرشتگان - و آنان از پرستش الهى تخلف و تكبرى ندارند ، از پروردگار ميترسند و اوامر او را اطاعت ميكنند . دابة : از اينكه ملائكه پس از دابه ذكر شده‌اند چنان مينمايد : كه اينجا دابّه غير ملائكه است ، گرچه در صورتى كه قرينه‌اى نباشد تمامى جنبندگان زمينى و هوائى و دريائى را در بر ميگيرد . در بعضى موارد تنها پرندگان مستثنى مىشوند ، زيرا پس از دابه آمده‌اند ، و يا آنكه ذكر خاص بعد از عام است ، مانند : وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ [ الأنعام 38 ] . و هيچ جنبنده‌اى در زمين ، و پرنده‌اى كه با دو بالش پرواز مىكند نيست ، مگر امتهائى مانند شما ، ما هرگز در كتاب كوتاهى نكرده‌ايم ، و سپس بسوى پروردگارشان محشور ميگردند . در آيهء گذشته [ نمل 50 ] از لحاظ آنكه امر و تكليف و فرمانبردارى اختيارى را شامل دواب آسمانى و زمينى دانسته ، و با ضمير « هم » و افعال « لا يستكبرون - يخافون - يفعلون - يومرون » كه تمامى آنها در مورد خردمندان آورده ميشوند به عمل سجده و عبوديت آنها اشاره رفته است ، به خوبى بدست ميآيد كه اين جنبندگان عاقل و مكلّفند ، و ناگزير برخى از آنها به زيور عقل و در نتيجه بار تكليف زينت يافته‌اند . جاى انكار نيست كه تقديس و تسبيح حضرت اقدس الهى در انحصار خردمندان نيست ، زيرا تمامى موجودات جهان از جاندار و بيجان خواه و ناخواه